İmalat sanayisinde en çok kullanılan makine elemanlarından birisi kamalardır. Kamalar; makine sanayisi ve otomotiv endüstrisinde güç aktarım elemanlarının birbiri ile bağlanmasında özellikle bir mil ile beraber işlev görecek dişli çark, kayış kasnak gibi parçaların takılıp, sökülebilir şekilde bağlanmasında ve güç aktarımı yapılmasına olanak sağlayan yararlı makine elemanlarıdır.
Kama ne demek?
Kama, bir mil üzerine yerleştirilen ve milin dönme hareketini dişli çark, kasnak veya kaplin gibi göbek parçalara ileten küçük dikdörtgen makine elemanıdır. “Feder” veya “uygu kaması” olarak da bilinir, İngilizcesi “feather key”dir.
Kamalar imalat sanayisinde bir çok isimle adlandırıldığı gibi teknik olarak ta bir çok farklı türü için özel isimlendirilmeleri mevcuttur. Kamalara sadece isim olarak, kama, feder, uygu kaması denilmektedir, İngilizce olarak ise “feather key” olarak tabir edilmektedir. Bir çok farklı tipte kama üretilmektedir, bu tipler örneğin aşağıda ki görselde olduğu gibidir.
Kamalar nerelerde kullanılır?
Mil-göbek bağlantı çalışmalarında sıklıkla tercih edilen kamalar, hemen hemen her türlü mekanik olarak güç aktarımı yapan sistemlerde kullanılmaktadır. Kamalar mil göbek bağlantılarında, mil dişli çark bağlantılarında olmak üzere bir çok yerde kullanılmaktadır.
Yukarıda görselde kama kullanılarak yapılan mil göbek bağlantı uygulamalarından örnekler yer almaktadır.
Kama Malzemeleri Nelerdir?
Kamalar genellikle aşağıdaki malzemelerden üretilir:
- C45 / 1.0503 çeliği — En yaygın standart kama malzemesi
- 42CrMo4 / 1.7225 — Yüksek mukavemet gerektiren uygulamalar
- Paslanmaz çelik (AISI 316) — Korozif ortamlar
- Pirinç — Elektrik iletkenliği veya manyetik hassasiyet gerektiren durumlar
Kama Seçimi Nasıl Yapılır?
Mil Çapına Göre Kama Seçimi
Kama boyutu doğrudan mil çapına göre belirlenir. DIN 6885 standardına göre:
- Mil çapı 6-8 mm → 2×2 mm kama
- Mil çapı 8-10 mm → 3×3 mm kama
- Mil çapı 10-12 mm → 4×4 mm kama
- Mil çapı 12-17 mm → 5×5 mm kama
- Mil çapı 17-22 mm → 6×6 mm kama
- Mil çapı 22-30 mm → 8×7 mm kama
- Mil çapı 30-38 mm → 10×8 mm kama
- Mil çapı 38-44 mm → 12×8 mm kama
(Tam tablo için DIN 6885 standardına bakınız)
Kama Montajı Nasıl Yapılır?
Kama Montajı Adımları
- Mil çapını ölçün, doğru kama boyutunu seçin
- Kama kanalının temiz ve çapaksız olduğunu kontrol edin
- Kamayı mil kanalına yerleştirin — zorla vurulmamalı, elle yerleşmeli
- Göbeği yavaşça kaydırarak kama üzerine geçirin
- Gerekiyorsa segman veya vida ile eksenel hareketi kilitleyin
- Montaj sonrası göbeğin serbestçe dönmediğini kontrol edin
Kama Toleransları
DIN 6885’e göre kama genişliği toleransı h9, kama kanalı toleransı ise uygulamaya göre H9 (gevşek), N9 (normal) veya P9 (sıkı geçme) olarak seçilir. Titreşimli uygulamalarda P9 tercih edilir.
Anahtarlı bağlantıların avantajları ve sınırları
Kama bağlantılarını kullanmanın çeşitli avantajları ve dezavantajları vardır, bu nedenle kama kullanımının uygunluğunu değerlendirmek için genel tasarımın daha ince ayrıntılarına uygun şekilde dikkat edilmesi gereklidir, bu yüzden kama kullanmanın avantajlarını ve dezavantajlarını listelersek;
Kama ve kama bağlantısının avantajları
- Ucuz üretim maliyeti
- İyi standardize edilmiş (ISO, BS, DIN ve ANSI)
- Orta ila Yüksek tork iletimi
- Kolay takılır ve çıkarılır, dolayısıyla kolayca yeniden kullanılabilir
Kama ve kama bağlantısının dezavantajları
- Değişken yönlü yükler ve şoklar için uygun değildir
- Ayar vidası veya Segman gibi ekstra bir bileşenle kilitlenmedikçe göbeğin olası eksenel yer değiştirmesi
- Zamanla kama bağlantısının sökülmesi çok zor hale gelebilir
- Kama yuvaları, çentik etkisi nedeniyle gerilim noktası oluşturur ve şaft mukavemetini azaltır
- Mil dengesizliğini ortaya çıkarır
- Yük taşıma ve tolerans yığın analizini hesaplamak ve birleştirmek zordur, bu nedenle kamalı bağlantılar aşırı boyutlandırılmıştır
- Eksenel kuvveti iletmek için bir durdurma kilidine ihtiyacı vardır
Kama Çeşitleri
Kamalar ihtiyaçlara göre çok çeşitli tiplerde üretilmektedir bu tipler;
Dikdörtgen ve Kare Kamalar
Yukarıda gösterilen dikdörtgen kamalar, genişliği yüksekliğinden daha uzundur. Bunlar, yaklaşık 500 mm veya 20″ çapa kadar şaftlarda kullanılır. Ekstra kama genişliği, derinliği arttırmadan daha fazla tork iletmesine izin verir. Derinlikte artış, etkili şaft kesit alanındaki azalma nedeniyle daha zayıf şaft anlamına gelir.
Kare kamalar isimleri olarak “kare kesit şeklindedir. Dikdörtgen kamalara göre daha derin kama derinliği istendiğinde daha büyük şaftlar için kullanılabilirler. Derinlik artışı, etkin şaft kesit alanındaki azalma nedeniyle daha zayıf şaft anlamına gelir.
Yarım Ay Kamalar
Yarım ay kama yarı dairesel bir disktir ve şafttaki dairesel bir girintiye oturur. Bu yarım ay kama anahtarları çoğunlukla ¼ ”ila 2½” (6 mm ila 60 mm) çapındaki takım tezgahlarında ve otomobil şaftlarında kullanılır. Yarım ay kaması, uzun paralel kamalarla aynı yükü taşıyamaz.
Yarım ay kamaların dezavantajları kama derinliğinin şaftı zayıflatması, bunların takılması zor ve kısa olması ve çok fazla yük taşıyamamasıdır.
Yuvarlak (dairesel) kamalar
Yuvarlak kamalar dairesel kesitlidir ve kısmen şaftta kısmen de göbeğe açılan deliklere oturur. Eşleşen parçalar monte edildikten sonra kama yuvaları delinebileceğinden ve oyulabileceğinden kolay imalat avantajına sahiptirler.
Standart Kama Ölçüleri
Kama Kanalı Ölçüleri (DIN 6885)
Kama kanalı, hem mil üzerinde hem de göbek içinde açılır. Mil çapına göre standart kanal genişliği (b) ve derinliği (t1, t2) aşağıdaki tabloda verilmiştir.
| Mil Çapı Shaft Diameter (d) min – max |
b x h | t1 | t2 | TOLERANS / TOLERANCE | Kama Boyu (l) | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| t1 | t2 | min – max | ||||
| 8’den 10’a kadar | 3 x 3 | 1.8 | 1.4 | +0.1 | 6 – 36 | |
| 10’dan 12’ye kadar | 4 x 4 | 2.5 | 1.8 | 8 – 45 | ||
| 12’den 17’ye kadar | 5 x 5 | 3 | 2.3 | 10 – 56 | ||
| 17’den 22’ye kadar | 6 x 6 | 3.5 | 2.8 | 14 – 70 | ||
| 22’den 30’a kadar | 8 x 7 | 4 | 3.3 | +0.2 | 18 – 90 | |
| 30’dan 38’e kadar | 10 x 8 | 5 | 3.3 | 20 – 110 | ||
| 38’den 44’e kadar | 12 x 8 | 5 | 3.3 | 28 – 140 | ||
| 44’den 50’ye kadar | 14 x 9 | 5.5 | 3.8 | 36 – 160 | ||
| 50’den 58’e kadar | 16 x 10 | 6 | 4.3 | 45 – 180 | ||
| 58’den 65’e kadar | 18 x 11 | 7 | 4.4 | 50 – 200 | ||
| 65’den 75’e kadar | 20 x 12 | 7.5 | 4.9 | 56 – 200 | ||
| 75’den 85’e kadar | 22 x 14 | 9 | 5.4 | 63 – 250 | ||
| 85’den 95’e kadar | 25 x 14 | 9 | 5.4 | 70 – 280 | ||
| 95’den 110’a kadar | 28 x 16 | 10 | 6.4 | 80 – 320 | ||
| 110’dan 130’a kadar | 32 x 18 | 11 | 7.4 | 90 – 360 | ||
| 130’dan 150’ye kadar | 36 x 20 | 12 | 8.4 | +0.3 | 100 – 400 | |
| 150’den 170’e kadar | 40 x 22 | 13 | 9.4 | 110 – 400 | ||
| b | t1 | t2 | R2 | d1 | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| TOLERANS TOLERANCE |
TOLERANS TOLERANCE |
TOLERANS TOLERANCE |
max | min | seri 1 | seri 2 | |||
| 1 | +0.012 -0.012 |
1 | +0.010 | 0.6 | +0.010 | 0.16 | 0.8 | 3 den çok – 4 | 3 den çok – 4 |
| 1.5 | 2 | 0.8 | 4 den çok – 5 | 4 den çok – 6 | |||||
| 2 | 1.8 | 1 | 5 den çok – 5 | 6 dan çok – 8 | |||||
| 2 | 2.9 | 1.2 | 6 den çok – 7 | 8 den çok – 10 | |||||
| 2.5 | 2.7 | 7 den çok – 8 | 10 dan çok – 12 | ||||||
| 3 | 3.8 | +0.020 | 1.4 | 8 den çok – 10 | 12 den çok – 15 | ||||
| 3 | 5.3 | 1.5 | 10 dan çok – 12 | 15 den çok – 18 | |||||
| 4 | +0.015 -0.015 |
5 | 1.8 | 0.25 | 0.16 | 12 den çok – 14 | 18 dan çok – 20 | ||
| 4 | 6 | 2.3 | 14 den çok – 16 | 20 den çok -22 | |||||
| 5 | 4.5 | 16 dan çok – 18 | 22 den çok -25 | ||||||
| 5 | 5.5 | 18 den çok – 20 | 25 den çok – 28 | ||||||
| 5 | 7 | +0.3 | 2.8 | 20 den çok – 22 | 28 den çok – 32 | ||||
| 6 | 6.5 | +0.020 | 22 den çok – 25 | 32 den çok – 36 | |||||
| 6 | 7 | 3.3 | 25 den çok – 28 | 36 dan çok – 40 | |||||
| 8 | +0.018 -0.018 |
8 | 28 den çok – 32 | 40 dan çok | |||||
| 10 | 10 | 0.40 | 0.25 | 32 den çok – 36 | – | ||||
Standart kama ölçüleri için yukarıda ki tablolarını kullanabilirsiniz, yine daha teknik açıdan hesaplamalar yapmak için ASME Standartları B17.1-1967 bakabilirsiniz.
İhtiyaçlarınız için hazır kamalar için sitemiz üzerinden A Tipi Kamalar ve Yarım Ay Kamalar ile ilgili ürün gruplarımıza bakabilirsiniz. DIN 6885 normlarında ki standart ve seramik kamalar için bizlere ulaşabilirsiniz.
SIKÇA SORULAN SORULAR” BÖLÜMÜ EKLEYIN
S: Kama ne demek?
C: Kama, mil-göbek bağlantılarında tork iletimini sağlayan küçük metal elemandır. “Feder” veya “uygu kaması” olarak da bilinir.
S: Kama ile kopilya aynı mı?
C: Hayır. Kama (feder) döndürme hareketi iletir, kopilya (pim) ise eksenel hareketi engeller veya hizalamayı sağlar.
S: Kama standartları nelerdir?
C: DIN 6885, ISO 773 ve DIN 6886. Türkiye’de en yaygın kullanılan DIN 6885 A tipidir.
S: Kama bağlantısı ne kadar tork taşır?
C: Tork kapasitesi kama boyutuna, uzunluğuna ve malzemeye göre değişir. Standart C45 çeliği için izin verilen yüzey basıncı 100-150 N/mm²’dir.
Harika bilgi teşekkürler.
Çok yararlı bilgiler yazıyı beğendim. teşekkür ederim iyi çalışmalar
Harika bilgiler teşekkürler.